على اصغر شميم

109

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

تعرض قواى ايران به بغداد 1227 هجرى مبادله‌ى سفرا بين ايران و عثمانى مدت 5 سال از بروز جنگ جديد ميان دولتين جلوگيرى كرد . سلطان محمد خان ثانى ( سلطنت از 1223 تا 1255 هجرى قمرى ) براى تحكيم مبانى صلح و براى آن‌كه پادشاه ايران را در آن موقع گرفتار جنگ با دشمن عثمانى يعنى روسيه مىديد هيئتى از رجال دربار خود را كه عبد الوهاب پاشا و شاكر پاشا و حيرت پاشا جزو آنان بودند ، به تهران روانه نمود و آن هيئت در ربيع الثانى سال 1226 هجرى وارد پايتخت شدند و در نتيجه مذاكراتى كه با ميرزا شفيع صدراعظم ايران به عمل آوردند ، قرار شد كه حاكم شهر زور هميشه از طرف دربار ايران تعيين شود و ولايت بغداد نيز به شخصى كه مسالمت‌جو و مورد اعتماد دولتين باشد تفويض گردد و حكام عثمانى در كربلا و نجف از آزار زوار ايرانى خوددارى كنند و هر دو دولت در ابراز دشمنى با روسيه پافشارى نمايند و هريك از دو دولت كه با روسيه عهدنامه‌ى صلحى برقرار سازد ، منافع طرف ديگر را نيز در آن عهدنامه منظور نمايد . عبد الوهاب پاشا با اجازه‌ى فتحعلى شاه در تبريز باقى ماند و بقيه‌ى هيئت اعزامى به خاك عثمانى بازگشتند . اين سفارت ، هرچند كه بنابر مقتضيات سياسى آن زمان كاملا ضرورى و پيشنهادهاى دولت عثمانى منطقى و به نفع هر دو دولت بود ، چنين به نظر مىآيد كه جز يك حيله و خدعه‌ى سياسى چيزى بيش نبوده است و شايد قصد سلطان عثمانى اغفال و انصراف خاطر سران سپاه غرب از ادامه‌ى عمليات نظامى در بين النهرين بود . زيرا هنوز اندك‌زمانى از عقد پيمان نگذشته بود كه مجددا پاشاى بغداد به اشاره‌ى سلطان عثمانى آتش اختلاف و جنگ را دامن زد . عبد اللّه پاشا ، حاكم جديد بغداد كه بدون موافقت قبلى فتحعلى شاه از طرف سلطان عثمانى به آن سمت منصوب شده بود ، در اواسط سال 1227 هجرى شهر زور را از عبد الرحمان پاشا دست‌نشانده‌ى ايران گرفت و اسماعيل آغا حاكم اربيل را به تهران فرستاد و پيغام داد كه چون وجود عبد الرحمان در شهر زور موجب بروز اختلاف بين دو دولت همجوار خواهد بود ، به ملاحظه‌ى صلاح دولتين حكومت شهر زور بايستى به شخص ديگرى محول گردد . فتحعلى شاه از آن پيغام و خودسرى پاشاى بغداد در خشم شد و چون سلطان عثمانى بر خلاف پيمان هنگام عقد قرارداد صلح با روسيه به هيچ‌وجه نامى از ايران نبرده و منافع ايران را منظور ننموده بود ، به محمد على ميرزا دستور داد كه عليرغم تمايلات سلطان و پاشاى بغداد عبد الرحمان را به حكومت شهر زور برقرار سازد و اين امر موجب بروز جنگ جديد گرديد .